Kinderen van tien, elf en twaalf willen geen spelletje meer. Ze willen iets echts. Iets waar ze in kunnen winnen, waar ze zelf over mogen beslissen en waar ze aan het eind trots op zijn. Een kookwedstrijd waarbij ze niet een recept volgen maar zelf bepalen wat er op het bord komt, doet precies dat.

Dit is het draaiboek van Het Gouden Bord: twee uur, drie gangen, geen recept en geen fornuis. Brigades van drie, een jury met een puntenkaart, en aan het eind één Gouden Bord. Hieronder staat de hele middag uitgeschreven, plus de drie onderdelen die je ook los kunt doen en de boodschappenlijst.

Waarom dit anders is dan een gewoon kookfeestje

Bij een kookfeestje voor jongere kinderen volgen ze een opdracht: maak een wrap, pel de eieren, versier het bord. Dat werkt tot een jaar of tien. Daarna kijken ze erdoorheen. Wat ze op deze leeftijd willen is keuzes maken en die verdedigen. Daarom krijgt een brigade hier geen recept maar een tafel vol ingrediënten en twee regels. Wat ze ermee doen bepalen ze zelf, en aan het eind leggen ze aan de jury uit waarom.

Het enige stuk waar ze stil voor moeten zitten is het kwartier over de vijf smaken. Zonder dat kwartier maken ze de rest van de middag alleen maar iets zoets. Met dat kwartier gaan ze proeven, bijstellen en over hun eten nadenken. Dat is het verschil tussen een leuke middag en een middag waar ze thuis nog over praten.

Een draaiboek van twee uur

Acht blokken, 120 minuten. De opbouw is rustig, druk, druk, zitten, druk, rustig. Deze tijdlijn begint om 14.00 uur, schuif hem gerust op. Reken op een uur voorbereiding op de dag zelf, dat is meer dan bij andere feestjes, dus plan dat in.

Tijd	Wat je doet
14.00 (10 min)	Aankomen en brigades maken. Elk kind kiest een chefsnaam en schrijft die op zijn pas. Jij deelt de groep in brigades van drie en noemt het de indeling van de keukenchef. Laat ze niet zelf kiezen, dan blijft er niemand over. Elke brigade krijgt een werkplek, een menukaart en een snijplank.
14.10 (15 min)	De vijf smaken. Vijf bekertjes zonder etiket. Zoet, zuur, zout, bitter en umami. Iedereen proeft, raadt en schrijft op. Daarna leg jij in twee minuten uit wat elke smaak met een gerecht doet. Jaag hier niet doorheen, dit is het belangrijkste kwartier van de middag.
14.25 (20 min)	Gang 1, het koude voorgerecht. Elke brigade maakt een voorgerecht van wat er op de gedeelde tafel staat. Geen recept, wel twee regels: er moet iets zuurs in en iets zouts, en het moet op één bord passen. De menukaart wordt ingevuld voordat het bord naar de jury gaat.
14.45 (25 min)	Gang 2, pastasalade met eigen dressing. De pasta is al gekookt. Waar het om gaat is de dressing: olie, iets zuurs, iets zoets en kruiden, net zo lang proeven tot het klopt. Voor de meesten is dit de eerste keer dat ze een saus op smaak brengen.
15.10 (15 min)	Aan tafel. Iedereen zit en eet op wat er tot nu toe gemaakt is. Elke brigade leest zijn menukaart voor. Dit is ook het moment voor de foto. Ruim niets op, zet de vuile spullen in een bak onder de tafel.
15.25 (20 min)	Gang 3, het dessert. Yoghurt of kwark als basis, verder fruit, iets knapperigs en een saus. Eén regel: er moet iets knapperigs in. Zet de hagelslag en het snoep niet op tafel, dan proeven ze nog iets.
15.45 (10 min)	Plating en de jury. Elke brigade maakt het dessert af op één bord: kleur, hoogte, ruimte en een schone rand. Precies vier minuten, hardop afgeteld. Daarna legt één kind per brigade aan de jury uit wat ze gemaakt hebben en waarom.
15.55 (5 min)	De uitslag en Het Gouden Bord. De jury telt hardop op, gang voor gang. Het Gouden Bord gaat naar de winnende brigade. Daarna krijgt elk kind een eigen prijs, want er is meer dan winnen.

Taken die per gang doorschuiven

Geef geen vaste rol voor de hele middag, dat werkt op deze leeftijd averechts. Het kind dat snijder is blijft dan twee uur snijden en het kind dat brigadechef is gaat de baas spelen. Verdeel in plaats daarvan per brigade drie taken en laat ze bij elke gang doorschuiven: brigadechef, snijder en opmaker bij gang 1, daarna wisselen.

De brigadechef heeft maar één opdracht: binnen twee minuten zeggen wat ze gaan maken. Hij hoeft geen gelijk te hebben, hij moet beslissen. Zeg bij het begin van elke gang hardop dat de taken doorschuiven en vraag per brigade wie nu wat doet. Dat is je hele redmiddel als één kind alles gaat doen.

Drie onderdelen die je los kunt doen

Deze drie kun je ook los doen, zonder de rest van het draaiboek. Ze werken op een verjaardag, maar net zo goed op een regenachtige woensdagmiddag met twee vriendinnen.

1. De vijf smaken (15 minuten)

Nodig: per kind vijf kleine bekertjes, lepeltjes, suiker, citroen, zout, sterk getrokken ongezoete thee en sojasaus.

Twee slokjes per bekertje is genoeg. Nummer 1 is water met een half theelepeltje suiker, 2 is water met een paar druppels citroen, 3 is water met een mespuntje zout, 4 is afgekoelde sterke thee zonder suiker, 5 is water met een half theelepeltje sojasaus. Neem voor bitter de thee en geen tonic, want in tonic zit ook suiker en dan proeven ze twee dingen tegelijk.

Laat ze eerst allemaal proeven en opschrijven, en zeg pas aan het eind welke welke was. Anders praten ze elkaar na. Wat je daarna vertelt, kort: zoet maakt rond, zuur maakt fris en haalt vet weg, zout haalt smaak naar voren, bitter geeft diepte en umami is de smaak van kaas, tomaat en sojasaus die maakt dat je nog een hap wilt. Heb je meloen in huis, laat ze dan een snuf zout op een stukje meloen proeven. De meloen wordt zoeter, niet zouter. Dat is het beste voorbeeld dat er is.

2. De dressing (25 minuten)

Nodig: gekookte en afgekoelde pasta, olijfolie, azijn of citroen, honing, mosterd, gedroogde kruiden, peper en zout, en per brigade een klein kommetje en een vork.

Kook de pasta de ochtend ervoor, spoel hem koud en roer er een scheutje olie door. Dan gaat de hele opdracht over de saus. Het startpunt is drie delen olie op één deel zuur, maar zeg erbij dat dat een startpunt is en geen wet. Ze maken de dressing in het kommetje en proeven na elke aanpassing met een schoon lepeltje. Pas als hij klopt gaat hij door de pasta.

Waar het vaak op vastloopt: te weinig zuur. Ze durven niet. Vraag niet of er genoeg azijn in zit, vraag of het ergens naar smaakt. Dan proeven ze zelf dat het nergens naar smaakt. Een half lepeltje mosterd bindt de boel, een half lepeltje honing haalt scherpte eraf. Laat elke brigade opschrijven wat erin ging, anders kunnen ze het thuis niet nog een keer maken. En dat is precies wat je wilt dat er gebeurt.

3. De schone rand (10 minuten)

Nodig: één mooi wit bord per brigade, keukenpapier en een theelepel.

Plating is niet een vol bord, het is een leeg bord met iets erop. Vier dingen tellen. Kleur: minstens drie kleuren op het bord. Hoogte: alles plat is niets, stapel iets. Ruimte: houd een derde van het bord leeg. En de rand: veeg hem aan het eind af met keukenpapier. Dat laatste is de goedkoopste truc die er is en hij scheelt het meest.

Geef ze precies vier minuten en zeg de tijd hardop af. Zonder klok blijven ze eindeloos schuiven. Maak van elk bord een foto voordat er iemand van eet.

De jury

Eén puntenschema voor de hele middag, en dat staat op de jurykaart: zeven punten voor de smaaktest, tien per gang, tien voor de plating en vijf voor de verdediging. Tweeënvijftig in totaal. Zeg de punten hardop en zeg er één zin bij waarom. Die zin is belangrijker dan het getal.

Ben je in je eentje jury, vraag dan een andere ouder of een oudere broer of zus erbij. Twee juryleden die met elkaar praten maakt het echter. En bedenk de individuele prijzen tijdens de middag, niet aan het eind. Schrijf tussendoor op wie je iets ziet doen: het kind dat als eerste durfde te zeggen dat iets niet lekker was, het kind dat de rand afveegde zonder dat je het zei, het kind dat de ruzie in zijn brigade oploste. Dat zijn de prijzen die blijven hangen.

Wat je nodig hebt

Dit is de lijst voor negen kinderen in drie brigades. Alles gaat koud, dus geen pan op het vuur behalve de pasta van tevoren.

• Voor de smaaktest: suiker, citroen, zout, ongezoete thee, sojasaus en per kind vijf kleine bekertjes
• Voor het voorgerecht: brood of crackers, roomkaas, hummus, komkommer, tomaat, augurk, olijven, gerookte kip of vega plakjes, kaas, appel en honing
• Voor de pastasalade: 500 gram pasta, olijfolie, azijn, honing, mosterd, gedroogde kruiden, peper en zout
• Voor het dessert: yoghurt of kwark, drie soorten fruit, granola of gebroken koekjes of gepofte rijst, chocoladesaus, honing, citroen en munt
• Per brigade een grote snijplank, een botermes, een kommetje, een vork, een mengkom en drie borden
• Drie mooie witte borden voor de plating, of bakpapier op een dienblad
• Eén scherp mes voor jezelf, keukenpapier en schone lepeltjes in een bak
• Twee afwasteilen, een met sop en een met schoon water
• Een schort per kind, of een oud overhemd van achteren dichtgeknoopt
• Een timer die je hardop kunt afzeggen
• Een bord met goudspray erover, als Het Gouden Bord
• Menukaarten, jurykaarten en pennen

Vraag bij elke ouder vooraf naar allergieën en vraag door tot het antwoord concreet is. Bij dit feest komen gluten, melk, soja, sesam, mosterd en pinda of noten langs. Bij een ernstige allergie is noten uit de granola halen niet genoeg: dan koop je een ander product, gebruik je een aparte plank en een apart mes.

Wat vaak misgaat

Er is te weinig aanrecht

Dat is bijna altijd zo, en het is geen probleem. Werk aan de eettafel, met per brigade een grote snijplank of een schone snijmat. Dat werkt zelfs beter dan met zijn allen om één aanrecht, want dan staan ze elkaar in de weg. Zet alle ingrediënten op één gedeelde tafel in het midden en niet per brigade. Dat dwingt ze te kiezen en te overleggen, en het scheelt jou drie keer inkopen.

Ze proeven niet

Dit gebeurt bij iedereen bij de eerste gang. Vraag niet of ze geproefd hebben, want dan zeggen ze ja. Geef ze een schoon lepeltje in de hand en blijf staan. Vanaf gang twee doen ze het zelf, omdat ze bij gang één gezien hebben wat het scheelt.

Een brigade komt niet uit het overleggen

Daar is de brigadechef voor: binnen twee minuten een plan. Loop erheen en zet je timer op twee minuten waar ze bij staan. Dat werkt beter dan zeggen dat ze moeten opschieten. Rond minuut vijf van de eerste gang loopt er meestal één brigade vast. Help dan met één vraag: wordt het zoet of hartig. Meer niet.

Het loopt uit

Reken erop. Het dessert is de gang die je kunt inkorten, de plating niet, want dat is het onderdeel waar ze het meest van leren. Zeg bij tien, vijf en één minuut de tijd hardop af, bij elke gang.

Je gaat meehelpen

Je ziet een brigade worstelen en je pakt het mes. Vanaf dat moment is het jouw bord, en de andere brigades zien dat meteen. Jij bent de jury, niet de kok. Loop rond, stel vragen, geef punten en houd de klok bij. Je handen blijven schoon, en dat is precies de bedoeling.

Twee brigades maken hetzelfde

Dat is geen probleem, dat is interessant. Laat de jury juist dan uitleggen waarom het ene bord beter smaakte dan het andere. Daar leren ze het meest van.

Jonger dan tien?

Voor kinderen van acht tot tien is dit net te veel vrijheid. Die groep wil een opdracht: een mysterydoos, een pelrace, een bord dat het mooist moet worden. Dat draaiboek staat in het artikel over het kookfeestje voor 8 tot 10 jaar, met De Gouden Garde als pakket.

Alles al klaar

Dit draaiboek kun je zo overnemen. Wil je het niet zelf uitschrijven, dan staat Het Gouden Bord bij ons klaar om te downloaden. Het draaiboek van twee uur, de zes onderdelen helemaal uitgewerkt, de jurykaart met het puntenschema, menukaarten, de chefspas met de chefsnaam van elk kind, twaalf juryprijzen, uitnodigingen, deurkaartjes, naamwikkels en vlaggetjes. Namen invullen, printen op gewoon A4, klaar.