Wat kinderen van tien tot twaalf van een feestje willen, is niet ingewikkeld: het moet moeilijk zijn. Niet lastig gedaan moeilijk, maar echt moeilijk. Een puzzel waar ze twaalf minuten voor nodig hebben en die ze daarna aan tafel nog een keer navertellen.

Een codekrakers kinderfeestje geeft je daar de ruimte voor. Er zit een kluis met zes sloten, elk slot is een andere soort code, en elk gekraakt slot levert één letter op. De zes letters samen vormen het woord dat de kluis opent. Hieronder staat hoe zo’n middag is opgebouwd, plus een code die je vandaag nog kunt leggen. Met de oplossing erbij, zodat je het zelf kunt nakijken.

Hoe zo’n middag eruitziet

Twee ploegen die naast elkaar aan hetzelfde slot werken. Geen winnaar, want ze roepen aan het eind samen het woord. Reken op twee uur, verdeeld over vijf stukken.

Duur	Wat er gebeurt
25 min	Aankomen en ploegen maken. Elk kind krijgt een ploegpas met zijn werknaam erop. Je leest voor wat er gevonden is, verdeelt de groep in twee ploegen en geeft elke ploeg een logboek en een lege letterstrook.
40 min	De eerste sloten. Vier korte codes achter elkaar, ongeveer tien minuten per stuk. Wissel donker en licht af, en tafel en staan, anders zakt de aandacht na het derde slot.
15 min	Pauze aan de werktafel. Taart en iets hartigs. De logboekhouders lezen voor welke letters er al liggen. Groepsfoto, want daarna wordt het druk.
25 min	De twee zwaarste. Bewaar de moeilijkste voor het eind, als ze eenmaal in het ritme zitten. Dit is het deel dat ze thuis navertellen.
15 min	De kluis en het afscheid. De letters op tafel, het woord hardop, het slot eraf. Daarna pas op zak, diploma onder de arm en het tasje mee.

Het zit hem in de volgorde. Zes codes van hetzelfde type achter elkaar werkt niet, hoe goed ze ook zijn. Afwisselen tussen luisteren, kijken en rekenen houdt een groep van elf jaar twee uur vast.

Een code die het doet

Deze staat hier compleet, inclusief het antwoord. Je kunt hem los gebruiken, ook zonder de rest van het feest.

Het Morseslot, 10 minuten

Je hebt nodig: een zaklamp, een vel met het morsealfabet en gordijnen die dicht kunnen.

Schrijf het morsealfabet over op een groot vel en hang het op. Doe de gordijnen dicht en ga achter in de kamer staan met de zaklamp. Zo sein je: een punt is één tel licht aan, een streep is drie tellen, tussen twee letters houd je twee tellen donker en na het hele woord vijf tellen. Dan begin je opnieuw. Sein rustig en steeds even snel, minstens zes keer achter elkaar. De eerste twee rondes hebben ze nodig om erin te komen, dat is normaal. Wat je seint, mag elk woord van vier of vijf letters zijn dat je zelf kiest. Morse leert een kind van elf sneller dan je verwacht, en het blijft daarna hangen.

Nog twee die het goed doen

Het Kleurenslot. Acht gekleurde stiften met elk een getal erop, in een beker midden op tafel. Op de codekaart staan vijf kleurvlakjes. Ze zoeken bij elke kleur het getal, zetten die om in letters en hebben hun woord. Wat het leuk maakt: je zegt er niet bij dat de stiften genummerd zijn.

Het Hoorslot. Jij gaat met een lepel en vijf voorwerpen de gang op en doet de deur dicht. Ze horen alleen tikken en moeten aan de klank horen waarop je tikt. Dit is de code waar het altijd stil van wordt in de kamer.

De uitwerking van deze twee, met de getallen, de reeksen en de hints per minuut, zit in het pakket. Net als de andere vier sloten, de oplossingen en de logboeken.

Wat het je kost om het zelf te maken

Alles hierboven kun je zelf uitwerken. Reken dan wel op een avond of drie:

• Zes codes bedenken en testen. Elke code moet passen bij elf jaar: niet zo makkelijk dat hij in twee minuten open is, niet zo moeilijk dat ze afhaken. Dat weet je pas als je hem een keer op een kind hebt geprobeerd. Reken op een uur of vier.
• Een woord kiezen en de letters verdelen. Elk slot levert een letter, en die zes letters moeten samen een woord vormen dat ze kunnen raden. Dat puzzelt terug, niet vooruit.
• De materialen maken. Codewielen, letterstroken, logboeken, passen, diploma’s. Met de hand of in een tekenprogramma, en dan nog printen op maat.
• Hints schrijven. Per slot twee, want een ploeg die vastloopt is binnen drie minuten klaar met je feest. Dit is het deel dat mensen overslaan en waar het vaak misgaat.
• De tijden uitrekenen. Zes sloten, twee pauzes, en het moet uitkomen op de tijd dat de ouders voor de deur staan.

In het pakket is dat allemaal gedaan, met de namen van de kinderen er al in. Dat is waar je voor betaalt: niet voor de codes, maar voor de avonden.

Wat je nodig hebt

Voor een geheimschrift kinderfeest hoef je bijna niets te kopen. Bijna alles staat al in je keukenkast.

• Een metalen kist, gereedschapskoffer of stevige kartonnen doos als kluis
• Een zaklamp
• Een groot vel voor de alfabetsleutel en een groot vel voor het morsealfabet
• Acht gekleurde stiften of kleurpotloden plus plakband
• Een spiegel, of een telefoon met de selfiestand aan
• Een lepel, een glas, een pan, een houten plank en een lege fles
• Een dikke zwarte stift
• Papier, potloden en twee logboekjes
• Papier van 160 gram voor de letterstroken, 120 gram voor de passen
• Ballonnen in donkerblauw, grijs en okergeel
• Taart, limonade of ijsthee, iets hartigs en een fles water op tafel

Wat vaak misgaat

Je laat de ploegen zichzelf indelen. Dan blijft er iemand over. Deel zelf in en noem het de ploegindeling van de professor. Twee ploegen van vier tot zes werkt het beste, bij meer dan twaalf kinderen maak je er drie.

Je geeft de hint alleen aan de trage ploeg. Dan voelt die zich dom. Geef de tweede hint altijd aan beide ploegen tegelijk, ook aan de ploeg die al klaar is.

Je vergeet de alfabetsleutel op te hangen. Je hebt hem bij twee sloten nodig. Hang hem op ooghoogte van een kind op, voordat het feest begint.

Twee ploegen bij dezelfde spiegel. Dan duwen ze. Geef de tweede ploeg een handspiegel, of laat ze de selfiestand van een telefoon gebruiken, die spiegelt ook.

Je zegt iets als iemand het woord al doorheeft. In de pauze gaan ze raden welk woord het wordt, en dat is precies de bedoeling. Zeg niets, ook niet als iemand het goed heeft.

De kluis staat op de grond. Dan zien de achterste vier kinderen niets op het mooiste moment. Zet hem op een tafel waar iedereen omheen kan staan.

Alles al klaar

Wil je dit niet zelf uitschrijven: het complete codekrakerspakket staat klaar om te downloaden. Draaiboek van twee uur, zes sloten met de oplossing en de hints erbij, codewielen, codelogboeken, passen en diploma’s, allemaal met de werknamen er al in. Printen op gewoon A4 en klaar.