Een quiz bedenken lukt iedereen. Twintig vragen opschrijven, punten bijhouden, klaar. Het probleem komt na een minuut of twintig, als hetzelfde kind voor de zesde keer het antwoord roept en de rest achterover gaat hangen.

Dat is de val van een quiz kinderfeestje, en het is te voorkomen. Niet met makkelijkere vragen, maar met zes rondes die allemaal anders werken en met één regel over wie het antwoord mag zeggen. Hieronder staat het draaiboek van twee uur, plus drie rondes met echte vragen en de antwoorden erbij.

Een draaiboek van twee uur

Twee uur is precies genoeg voor zes rondes en een pauze. Het geheim zit niet in de vragen maar in de vorm: inzetten, kijken, uitbeelden, luisteren, schatten, kiezen. Zes keer hetzelfde soort vraag houdt geen kind van tien tot twaalf vol.

Duur	Wat je doet
10 min	Binnenkomst en aanmelden. Elk kind levert zijn toegangskaart in en trekt een gekleurd kaartje uit een beker. De kleur bepaalt het team. Zet de beker midden op tafel en zeg er niets over, dan vragen ze er zelf naar.
12 min	Teams maken en de spelregels. Elk team bedenkt een teamnaam en schrijft die op het scorebord. Iedereen kiest een rol. Daarna leg je de regel uit die de hele middag geldt: overleggen mag altijd, maar het antwoord telt pas als de woordvoerder het zegt, en dat is elke vraag een ander.
22 min	Ronde 1 en ronde 2. Eerst de inzetronde: tien vragen waarbij je punten inzet voordat je weet wat de vraag is. Daarna de beeldronde met tien foto’s van heel dichtbij. Reken elf minuten per ronde en zet de timer op tafel.
14 min	Ronde 3, de doe-ronde. Iedereen komt van zijn stoel af. Om de beurt beeldt of tekent iemand een woord uit voor zijn eigen team. Schuif de tafel opzij, want uitbeelden achter een tafel ziet niemand.
15 min	Pauze met taart en tussenstand. Taart, drinken en iets hartigs. De scoreteller leest de stand voor na drie rondes. Dit is je moment voor de groepsfoto, want iedereen zit. Test ondertussen de speaker.
22 min	Ronde 4 en ronde 5. De muziekronde met tien intro’s van een paar seconden, daarna de schattingsronde. Bij schatten hoef je het niet te weten, dus doet iedereen mee.
18 min	Ronde 6, de finale. Een bord met twaalf genummerde vakjes, elk een eigen aantal punten waard. Het team dat achterstaat mag als eerste kiezen. Er zit één vakje bij dat tien punten oplevert.
7 min	De beker en de diploma’s. De scoreteller leest de eindstand voor. Het winnende team houdt de beker samen omhoog. Daarna krijgt iedereen een diploma met een eigen titel, ook het andere team.

Geef elk kind een rol

Deel bij het begin taken uit: bekerbewaarder, belmeester, tijdbewaker, scoreteller, vragenbewaarder, beeldwachter, muziekbaas, schrijver, materiaalbaas, titelmeester en per team een captain. Eén zin per kind is genoeg. De belmeester opent elke ronde met één keer bellen, de tijdbewaker roept af bij tien, vijf en drie seconden.

De belangrijkste rol is de woordvoerderswacht. Die heeft een briefje met alle namen van zijn team onder elkaar en wijst bij elke vraag aan wie er nu mag antwoorden. Klinkt als een formaliteit, maar het is het hele verschil tussen een quiz waar tien kinderen aan meedoen en een quiz waar er twee praten.

Drie rondes om mee te beginnen

Deze drie kun je los spelen, ook zonder de rest. Bij elke ronde staan vijf echte vragen met het antwoord, geschikt voor tien tot twaalf jaar.

1. De inzetronde (11 minuten)

Nodig: de vragen op een briefje bij jou, per team drie kaarten met 1, 2 en 3 erop, en een scorebord aan de muur.

Elk team begint met 20 punten. Voor elke vraag zetten ze punten in: 1, 2 of 3. Ze houden die kaart omhoog voordat ze de vraag horen. Goed antwoord is de inzet erbij, fout antwoord is de inzet eraf, en onder nul kun je niet zakken. Vijftien seconden bedenktijd per vraag, dan haal je er tien in elf minuten. Zet de teams tegenover elkaar en niet naast elkaar, anders leest het ene team de inzet van het andere af.

• Hoeveel graden zijn de drie hoeken van een driehoek samen? 180 graden
• Welke planeet staat het dichtst bij de zon? Mercurius
• Wat is de hoofdstad van Australië? Canberra, niet Sydney
• Hoeveel provincies heeft Nederland? Twaalf
• Welke rivier stroomt door Parijs? De Seine

Zeg vooraf dat jij beslist bij twijfel over een antwoord en dat daar geen discussie over is. Dan hoef je dat later niet meer uit te leggen.

2. De beeldronde (11 minuten)

Nodig: een telefoon of tablet met tien foto’s, en papier en potlood per team.

Dit is de ronde die de meeste voorbereiding kost en de meeste indruk maakt. Maak de avond ervoor tien foto’s van heel dichtbij, zo dichtbij dat je het voorwerp niet meteen herkent. Zet ze in een aparte map in de goede volgorde. Laat elke foto twintig seconden zien. De teams schrijven op wat ze denken en roepen niet, dan blijven alle teams meedoen. Twee punten voor goed, één punt als ze er vlak naast zitten.

• De tandjes van een rits, van vlakbij. Een rits
• De kartelrand van een euromunt. Een muntje
• De haartjes van een tandenborstel. Een tandenborstel
• Het lipje van een blikje frisdrank. Een blikje
• De punt van een geslepen potlood. Een potlood

Maak de foto’s in je eigen huis. Dan lopen ze na afloop het hele huis door om te kijken waar ze vandaan komen, en dat is het leukste deel. Loop de tien foto’s aan het eind nog een keer langs en zeg bij elke waar hij genomen is.

3. De schattingsronde (11 minuten)

Nodig: papier en potlood per team, een rekenmachine voor jou en een dichte pot met snoepjes.

Bij deze ronde doet iedereen mee, ook het kind dat bij de weetvragen niets zegt. Je hoeft het namelijk niet te weten, je moet het schatten. Elk team schrijft een getal op en houdt het omhoog. Wie er het dichtst bij zit krijgt drie punten, wie er precies op zit vijf. Zitten twee teams er even ver naast, dan krijgen ze allebei drie punten. Reken het verschil hardop uit op de rekenmachine, dan is er geen ruzie over.

• Hoeveel botten heeft een volwassen mens? 206
• Hoe lang is een olympisch zwembad? 50 meter
• Hoeveel tanden en kiezen heeft een volwassene? 32
• Hoeveel toetsen heeft een gewone piano? 88
• Hoe lang doet het licht van de zon erover om bij de aarde te komen? Ongeveer acht minuten

Zet de pot met snoepjes vanaf het begin van de middag op tafel. Ze kijken er twee uur lang naar, en als bonusvraag aan het eind is hij vijf punten waard. Tel ze vooraf en schrijf het aantal op de onderkant van de pot. Daarna gaan de snoepjes gewoon rond.

Wat je nodig hebt

Dit is de lijst voor tien kinderen in twee teams.

• Een beker of trofee, uit de speelgoedwinkel of zelf gemaakt van een plastic beker met goudfolie
• Een groot vel papier voor het scorebord, met de teamnamen er alvast op
• Een tweede groot vel voor het finalebord met twaalf genummerde vakjes
• Gekleurde kaartjes om de teams mee te trekken, evenveel van elke kleur
• Een bluetoothspeaker, want een telefoonspeaker alleen is te zacht voor tien kinderen
• Een telefoon of tablet met de foto’s en de afspeellijst in aparte mappen
• Een timer of kookwekker die de tijdbewaker kan vasthouden
• Een bel, of een glas met een lepel
• Vier dikke stiften voor het scorebord, het finalebord en de tekenopdrachten
• Kladpapier en twee potloden per team
• Een flipover of een blok groot papier voor de doe-ronde, A4 is te klein om mee te kijken
• Een rekenmachine en een doorzichtige pot met snoepjes
• Taart, limonade of ijsthee, bekers van 200 ml en iets hartigs
• Papier van 160 gram voor de inzetkaarten en 120 gram voor de diploma’s
• Zes enveloppen, plakband, een perforator en uitdeelzakjes

Wat vaak misgaat

Eén slim kind wint alles en de rest kijkt toe

Dit is het grootste risico van een quiz op deze leeftijd, en het gebeurt binnen twintig minuten als je er niets aan doet. De oplossing is één regel: overleggen mag altijd, voorzeggen mag altijd, maar zeggen doet steeds een ander. Laat elk team de namen onder elkaar op een briefje schrijven. Bij elke vraag is de volgende naam op de lijst de woordvoerder. Is de lijst rond, dan begin je weer bovenaan.

Roept iemand anders het antwoord, dan gaat er een punt af. Die eerste keer moet je echt aftrekken, ook als het de jarige is, want anders geldt de regel de rest van de middag niet. Vanaf de derde vraag corrigeren ze elkaar en hoef jij niets meer te doen. Zorg daarnaast dat er rondes zijn waarin weten niet helpt: schatten, uitbeelden en muziek. Dan komt elk kind ergens boven drijven.

Ze mogen hun teams zelf kiezen

Bij tien kinderen kiezen de vrienden elkaar en zit het ene team met vier quizbeesten en het andere met vier die eigenlijk alleen willen tekenen. Laat ze een gekleurd kaartje trekken uit de beker. Dat kost dertig seconden en er is geen discussie. Reken ook maximaal vijf minuten voor het bedenken van een teamnaam en zet er een timer op, dan blijft er genoeg tijd over voor de rondes.

De speaker doet het niet op het moment zelf

Een bluetoothverbinding die weigert terwijl tien kinderen zitten te wachten kost je vijf minuten, en de spanning is dan weg. Test hem in de pauze, niet als de muziekronde begint. Datzelfde geldt voor de foto’s: zoeken op je telefoon terwijl iedereen kijkt kost je drie minuten per foto. Zet alles de avond ervoor klaar in een eigen map.

De finale wordt gehaast

De middag loopt uit, je hebt nog acht minuten en dan raffel je precies het deel af waar ze het voor doen. Houd je aan elf minuten per ronde met de timer op tafel, en sla liever vragen over dan dat je gaat versnellen. Zes vragen in plaats van tien merkt geen kind. Een ronde overslaan merken ze wel, want elke ronde heeft een eigen vorm.

Het verliezende team baalt

Reken erop, dat hoort erbij op deze leeftijd. Vang het op met de titels: iedereen krijgt een diploma met een eigen titel en die gaat over wat dat kind gedaan heeft, niet over de stand. Bedenk ze tijdens de pauze en schrijf ze in potlood, dan kun je nog schuiven. Laat het winnende team de beker samen vasthouden voor de foto, niet één kind alleen.

Wat het je kost om het zelf te doen

Alles hierboven kun je zelf uitwerken. Dit is waar de tijd in gaat:

• Zes quizrondes bedenken. Vragen die een kind van tien aankan en een kind van twaalf niet te makkelijk vindt, en dan van elke ronde een andere vorm maken, want zes keer vragen voorlezen is na twintig minuten voorbij.
• De volgorde uitpuzzelen. Druk en rustig afwisselen, en uitkomen op de tijd dat de ouders voor de deur staan. Een blok dat tien minuten uitloopt haal je later niet meer in.
• De materialen maken. Uitnodigingen, passen, antwoordbladen, teamborden, scorelijsten, diploma’s. Tekenen, op maat zetten, printen, en nog een keer printen omdat het net niet op een A4 past.
• De namen erin zetten. Acht kinderen, acht keer dezelfde handeling, op elk vel opnieuw.
• De boodschappenlijst uitrekenen. Hoeveel rietjes bij zes kinderen, hoeveel bij negen. Dat is de lijst waar je in de winkel achter komt dat er iets mist.

In het pakket is dat allemaal gedaan, met de namen van de kinderen er al in. Dat is waar je voor betaalt: niet voor de spelletjes, maar voor de avonden.

Alles al klaar

Dit draaiboek kun je zo overnemen. Wil je de zestig vragen niet zelf uitzoeken, dan staat De Beker van het Grote Weten bij ons klaar om te downloaden. Het draaiboek van twee uur, alle zes de rondes met de vragen en de antwoorden erbij, de lijst met foto-onderwerpen, de tien muziekintro’s, de woorden voor de doe-ronde, twaalf rolkaarten, inzetkaarten, een scorebord, een finalebord met twaalf vakjes, toegangskaarten en diploma’s met een eigen titel per kind. Namen invullen, printen op gewoon A4, klaar.

Werkt vanaf een stuk of zes kinderen en houdt het net zo goed vol op een kinderfeestje 11 jaar als op een kinderfeestje 12 jaar. Lees de vragen de avond ervoor zelf hardop door, streep door wat niet bij deze groep past en zet er quizvragen voor kinderen voor in de plaats die over hun eigen school of over de jarige gaan. Dat zijn vaak de leukste.