Proefjes doen op een kinderfeestje klinkt als een goed plan tot je bedenkt wat je nodig hebt. Een lijstje van veertien spullen, een tafel die je kwijt bent en acht kinderen die allemaal tegelijk willen roeren. En na twintig minuten is het bruisen op en kijkt de eerste je aan met “wat gaan we nu doen?”.

Toch is dit een van de fijnste thema’s voor deze leeftijd, want er zit een reden achter elke proef. Kinderen van 8 tot 10 willen niet alleen kijken, ze willen weten waarom. Hieronder staat een draaiboek van twee uur voor een wetenschapsfeestje, plus drie proeven die je vandaag nog kunt doen met spullen die je waarschijnlijk al in huis hebt.

Een draaiboek van twee uur

Twee uur is precies goed voor een kinderfeestje 8 jaar met proefjes. Korter en je haalt de laatste proef niet. Langer en het bruist niet meer, ook niet bij de kinderen. Het geheim zit in de afwisseling: aankomen, knutselen, proeven doen, eten, en een slot waar iets opengaat.

Duur	Wat je doet
10 min	Aanmelden bij het lab. Elk kind krijgt zijn eigen labpas, met zijn labnaam erop. Vanaf nu heet niemand meer bij zijn eigen naam. Daarna lees je voor waarom het lab leeg is en wat er in de kluis ligt.
15 min	Labnaam, labpas en labjournaal. Iedereen knipt zijn journaal uit en versiert zijn labpas. In het journaal staan vijf lege vakjes, een voor elke proef. Kinderen druppelen binnen, dus dit blok vangt ze op.
20 min	Proef 1 en 2: kleur en gas. Het rodekoolsap laat zien wat zuur is en wat niet. Daarna blaast een ballon zichzelf op met azijn en baksoda. Vier kinderen per proef is genoeg, de rest telt en schrijft op.
20 min	Proef 3 en 4: bellen en lava. De dansende rozijnen wijzen aan in welk glas nog prik zit. De lavalamp laat zien wat olie, water en een half bruistablet samen doen. Zet het spuitwater pas vlak van tevoren open.
20 min	Proef 5 en de controleproef. Het papje van maizena dat hard wordt als je erop slaat. Daarna drie flessen in een hoge pot, en de laag die in het midden eindigt zegt of alles klopt.
10 min	De kluis van de professor. De vijf uitkomsten uit het journaal op volgorde, hardop voorlezen, kluis open. Houd de groep twee tellen tegen, anders graaien acht handen tegelijk.
15 min	Taart aan de labtafel. Eerst alle handen wassen, echt alle. Taart, limonade en iets hartigs. Iedereen zit, dus dit is je moment voor de groepsfoto.
10 min	Diploma’s en het lab gaat dicht. De brief uit de kluis wordt voorgelezen, iedereen krijgt zijn diploma en zijn titel. Zet de tasjes met naam erop klaar bij de deur.

Geef iedereen een baantje

Dit is het beste dat je kunt doen bij experimenten voor kinderen thuis. Zonder taken duwen acht kinderen tegelijk naar de mooiste beker. Deel bij binnenkomst rollen uit: sapmeester, azijnschenker, ballonmeester, mengmeester, bruismeester, waarnemer, uitkomstenschrijver, veiligheidschef. Eén zin per kind is genoeg. De sapmeester giet in elke beker evenveel, de waarnemer zegt hardop wat de uitkomst is, de veiligheidschef controleert of het dienblad eronder ligt. Ze nemen zo’n taak op deze leeftijd bloedserieus, en jij hebt ineens acht helpers in plaats van acht handen.

Drie proeven die het goed doen

Deze drie doen het het beste bij kinderen van 8 tot 10. Ze kosten bijna niets, ze gaan allemaal met eten uit de keuken en er komt geen vuur aan te pas.

1. Het sap dat zuur ziet (10 minuten)

Nodig: een kwart rodekool, zes doorzichtige bekers, azijn, citroensap, kraanwater, baksoda, afwasmiddel en een bruistablet vitamine C.

De avond ervoor snijd je de rodekool klein, giet je er 750 ml heet water over en laat je het twintig minuten staan. Zeef het paarse sap in een fles en zet hem koud. Dit doe je zonder kinderen erbij, want het water is heet.

Zet zes bekers op een dienblad, genummerd 1 tot 6. Beker 1 azijn, beker 2 citroensap, beker 3 een half bruistablet in water, beker 4 gewoon kraanwater, beker 5 een theelepel baksoda in water, beker 6 een scheutje afwasmiddel. Laat één kind in elke beker evenveel rodekoolsap gieten, twee vingers hoog. Nu verkleurt alles tegelijk: 1, 2 en 3 worden roze tot rood, 4 blijft paars, 5 wordt blauwgroen en 6 groen tot geel.

Wat er echt gebeurt: rodekoolsap is een kleurstof die roze wordt bij zuur en blauwgroen bij zeep en soda, dus je kunt eraan aflezen wat er in de beker zit.

Onder de tafel: een dienblad of bakplaat, en geen katoenen kleed. Rodekoolsap vlekt op stof en op onbehandeld hout. Leg per beker een eigen plastic lepeltje neer, want als er iemand met dezelfde lepel door alles heen roert klopt er niets meer.

2. De ballon die zichzelf opblaast (10 minuten)

Nodig: drie lege flesjes van een halve liter, drie ballonnen, azijn, baksoda, een trechter en een touwtje.

Schrijf met stift een 4, een 7 en een 2 op de ballonnen. Doe er met een trechter baksoda in: één theelepel in ballon 4, drie in ballon 7 en een halve in ballon 2. Geen trechter in huis, rol dan een vel papier op. Giet in elk flesje 100 ml azijn, evenveel, dat is belangrijk.

De kinderen trekken de ballonnen over de hals zonder dat de baksoda er al in valt. Pas als alle drie klaarstaan tellen ze samen af en zetten ze de ballonnen rechtop. De baksoda loopt in de azijn en de ballonnen blazen zichzelf op. Meten doe je met een touwtje om de dikste plek, afknijpen, en de drie touwtjes naast elkaar leggen. Ballon 7 wint altijd.

Wat er echt gebeurt: azijn en baksoda maken samen een gas, dat gas moet ergens heen en duwt de ballon bol, dus meer baksoda geeft een grotere ballon.

Onder de tafel: een dienblad, want er schuimt azijn over de rand. Ga zelf bij de flessen staan en niet bij de kinderen. Een ballon kan van de hals schieten, dat doet niets, maar een kind schrikt en stoot dan de fles om.

3. Het papje dat hard wordt (12 minuten)

Nodig: een pak maizena van 500 gram, water, een afwasbak of braadslee, een boterhamzakje en een vel papier met een grote letter erop.

Schrijf een grote letter op een half vel, stop het in een boterhamzakje en leg het plat op de bodem van de bak. Meng twee bekers maizena met één beker water en roer tot het traag van de lepel loopt. Te dun is beter dan te dik, want maizena bijstrooien kan altijd.

Laat ze er met de vlakke hand op slaan: het voelt als steen en er spat niets. Daarna leggen ze hun vingers er rustig op en zakken ze er zo in. Wie het papje langzaam opzij duwt, ziet de letter door het zakje heen. Die letter is hun beloning, en hij is er alleen voor wie rustig doet.

Wat er echt gebeurt: de korrels maizena zitten dicht op elkaar in het water en kunnen bij een snelle klap niet opzij, terwijl ze bij langzaam duwen wel de tijd hebben om weg te glijden.

Onder de tafel: een oud laken, een douchegordijn of een plastic tafelkleed, en dan minstens een meter rondom de bak. Dit is de knoeiproef van het feest. Belangrijk: het papje mag niet in de gootsteen, dat geeft verstopping. Schep het in een plastic zak, knoop dicht, prullenbak.

Wat je nodig hebt

Bijna alles staat al in je keukenkast. Dit is de lijst voor acht kinderen.

• Een kwart rodekool voor het sap, te trekken de avond ervoor
• Fles azijn van een liter en een pak baksoda van de drogist
• Citroensap, afwasmiddel en bruistabletten vitamine C
• Pak maizena van 500 gram, reken op één pak per acht kinderen
• Fles zonnebloemolie en schenkstroop of dikke siroop
• Verse fles spuitwater en een zakje rozijnen
• Kleurstof voor eten en drie bruistabletten
• Zes doorzichtige bekers, drie hoge glazen en een hoge pot of vaas
• Drie lege flesjes van een halve liter en drie ballonnen
• Afwasbak of braadslee, plus twee dienbladen of bakplaten
• Oud laken of douchegordijn en twee rollen keukenpapier
• Kistje of geldkistje als kluis en een rol schilderstape
• Groot vel papier voor de vijf uitkomsten naast de kluis
• Poedersuiker, baksoda en citroenzuur voor het bruispoeder
• Taart, limonade, bekers van 200 ml, water en iets hartigs
• Uitdeelzakje per kind en snoep voor in de kluis
• Papier van 160 gram voor de labpassen, 120 gram voor de journaals
• Stiften, stickers, twee scharen en boterhamzakjes

Wat vaak misgaat

Alle proeven staan tegelijk op tafel

Dit is de klassieker. Je zet alles vooraf klaar omdat het handig lijkt, en na tien minuten staat er een tafel met zes proeven waar iemand tegenaan loopt. Ruim tussen twee proeven eerst de vorige op. Geef die taak aan één kind, dan hoef jij het niet te doen. Zet de spullen voor de controleproef helemaal buiten bereik, dan staat de toren er nog niet voor je eraan toe bent.

De fles spuitwater stond al open

Dan dansen de rozijnen nergens meer en zit je zonder proef. Prik is binnen een uur weg als de dop eraf is geweest. Koop een tweede kleine fles en houd die dicht tot het moment zelf. Ditzelfde geldt voor het rodekoolsap: dat houdt zich een dag prima, maar trek het niet twee dagen van tevoren.

Het gaat veel sneller dan je dacht

Een groep van acht kan door vijf proeven heen zijn in veertig minuten. Rek het uit door na elke proef eerst te laten raden wat er gebeurde voordat je het uitlegt. Laat ze in hun journaal tekenen wat ze zagen, dat kost vijf minuten per proef. En doe de lavalamp twee keer, met de tweede helft van het tablet, zodat de andere helft van de groep vooraan kan staan.

Eén kind wil zijn handen nergens in steken

Dat gebeurt bij het papje, en het is helemaal niet raar. Dwing nooit. Geef dat kind de rol van uitkomstenschrijver of waarnemer, dan staat het ernaast en hoort het er nog steeds helemaal bij. Vaak steekt het na drie minuten toch een vinger uit, en dan heeft het dat zelf besloten.

Wat het je kost om het zelf te doen

Alles hierboven kun je zelf uitwerken. Dit is waar de tijd in gaat:

• Zes proeven kiezen die echt werken. Niet alleen op papier, maar op jouw tafel met jouw azijn. En veilig genoeg voor acht kinderen die alle drie tegelijk willen roeren.
• De volgorde uitpuzzelen. Druk en rustig afwisselen, en uitkomen op de tijd dat de ouders voor de deur staan. Een blok dat tien minuten uitloopt haal je later niet meer in.
• De materialen maken. Uitnodigingen, passen, labjournaals, proefkaarten, labjassen, diploma’s. Tekenen, op maat zetten, printen, en nog een keer printen omdat het net niet op een A4 past.
• De namen erin zetten. Acht kinderen, acht keer dezelfde handeling, op elk vel opnieuw.
• De boodschappenlijst uitrekenen. Hoeveel rietjes bij zes kinderen, hoeveel bij negen. Dat is de lijst waar je in de winkel achter komt dat er iets mist.

In het pakket is dat allemaal gedaan, met de namen van de kinderen er al in. Dat is waar je voor betaalt: niet voor de spelletjes, maar voor de avonden.

Alles al klaar

Dit draaiboek kun je zo overnemen. Wil je het niet zelf uitzoeken, dan staat het complete lab bij ons klaar: het draaiboek van 120 minuten, zes proeven met alles wat je vooraf klaarzet en wat er misgaat, twaalf rollen met labnaam, de voorleesbrief van professor Bruisbeker met de code van de kluis, uitnodigingen, labpassen, labjournaals, diploma’s, etiketten voor de bekers. Namen invullen, printen, klaar.

Het pakket kost € 12,95 euro en je downloadt het direct. Volgt er later nog een feest, kijk dan bij het voordeelpakket: kies er zelf drie voor € 29,95 euro. Op onze pagina met feestideeën staan alle thema’s naast elkaar, waaronder de detectivefeest ideeën en de ruimtefeest ideeën.