Om zeven uur zit iedereen. Om kwart over zeven is de eerste oliebol op. En dan is het nog vier uur en drie kwartier tot twaalf, en kijkt de hele tafel naar jou.

Dat is het echte probleem van oudjaarsavond met kinderen. Niet het eten, niet de drukte buiten, maar die vijf uur die je moet vullen terwijl de kleinsten om negen uur op zijn en de volwassenen om half elf stilvallen. Wie zich afvraagt wat doe je op oudejaarsavond met kinderen erbij, zoekt eigenlijk naar een vorm waarin die uren vanzelf verder lopen.

Hieronder staat een draaiboek van 300 minuten dat om 19.00 uur begint, drie spellen die je dit jaar nog kunt doen, en het stuk waar het meestal op vastloopt: hoe je de kinderen die twaalf uur niet halen toch hun oud en nieuw geeft.

Een draaiboek van 300 minuten

Vijf uur is te lang om in blokken van tien minuten te vullen. Daarom knip je hem in zes stukken van een uur, en elk uur zit in een envelop. Zes grote enveloppen op een rij op tafel, met de tijd er met een dikke stift groot op: 19.00, 20.00, 21.00, 22.00, 23.00 en 23.45. Ze liggen er voordat de eerste gast binnen is. Elk heel uur gaat er precies een open en dan weet iedereen wat jullie dat uur gaan doen.

Tijd	Wat je doet
19.00 (60 min)	Envelop een: het jaar in kaart. Iedereen krijgt bij de deur een kaart met zijn titel voor vanavond. Daarna gaan er twaalf vellen op tafel, een per maand, en schrijft iedereen op wat er dit jaar gebeurde. De laatste tien minuten lees je hardop voor wat er staat.
20.00 (60 min)	Envelop twee: de oliebollenjury. Drie of vier soorten in genummerde schalen, verpakkingen weg, proefkaarten rond. In dezelfde envelop zit een tweede briefje: om acht uur is het bij de kleinsten middernacht. Dat doe je midden in dit uur, niet aan het eind.
21.00 (60 min)	Envelop drie: de familie-awards. Twaalf categorieën, twaalf winnaars. Eerst alle twaalf voorlezen, dan nomineren, dan stemmen met de hand omhoog. Zet de pauze voor de oliebollen halverwege dit uur.
22.00 (60 min)	Envelop vier: de voorspellingen. Dit uur is expres traag, want anders houdt niemand het tot twaalf vol. Iedereen schrijft drie voorspellingen voor volgend jaar. Ze gaan in een grote envelop die dichtgaat en die je pas over twaalf maanden opent.
23.00 (45 min)	Envelop vijf: het aftellen voorbereiden. De taken voor de laatste minuut worden verdeeld: klok, licht, glazen, confetti, foto, deur. Jullie oefenen de laatste tien seconden een keer echt. Dit uur laat je staan.
23.45 (15 min)	Envelop zes: middernacht. Iedereen staat op zijn plek, glazen ingeschonken, confetti in de handen. De Tijdbewaker begint bij tien. Direct na twaalven de foto, want daarna trekt iedereen zijn jas aan.

Waarom een envelop per uur werkt en losse spelletjes niet

De meeste mensen zoeken oud en nieuw spelletjes, printen er vier en leggen die op een stapel. Dat lijkt hetzelfde en het is het niet. Een stapel spelletjes betekent dat er de hele avond iemand moet besluiten wat er nu komt, en die iemand ben jij. Na elk spel valt er een gat, en in dat gat vraagt iemand hoe laat het is en pakt de eerste zijn telefoon.

Een envelop met een tijd erop haalt dat besluit bij jou weg en legt het bij de klok. Niemand vraagt meer wat er nu komt, want dat staat vast: om negen uur gaat de volgende open. Het wachten wordt zelfs het leukste deel. Kinderen komen om tien voor acht vragen hoe laat het is, en dat is precies wat je wilt, want dan loopt de avond vooruit in plaats van dat hij op jou wacht.

Drie dingen maken het verschil, en die kosten je niets.

Leg de rij zichtbaar neer voordat er iemand binnen is. Zes enveloppen naast elkaar met de tijden erop is meteen duidelijk zonder dat je iets uitlegt. Iedereen ziet in één blik hoe de avond eruitziet en dat er nog vijf te gaan zijn.

Geef het openen aan iemand anders. Eén persoon raakt de enveloppen aan en maakt er precies een per uur open, op het hele uur. Vraagt iemand of het al mag, dan zegt die persoon nee, en dat nee geldt ook voor volwassenen. Geef die taak aan een kind van acht of negen, dan wordt hij bloedserieus genomen.

Schrijf op wat je hardop voorleest. Zet in elke envelop een briefje van een paar zinnen dat gewoon wordt voorgelezen. Dat scheelt je het moment waarop je zelf een spel moet uitleggen aan een tafel die half meeluistert. Vul de enveloppen een dag van tevoren, want op oudejaarsdag zelf komt het er niet meer van.

Middernacht om acht uur, voor wie twaalf niet haalt

Een kind van vier haalt twaalf uur niet en een kind van zes meestal ook niet. Je hebt dan drie opties. Het naar bed brengen voor het feest begint, het wakker proberen te houden tot het huilend op de bank ligt, of het zijn eigen middernacht geven. Die derde werkt, en het is de reden dat aftellen met kinderen op deze avond wel lukt.

Om acht uur is het bij de kleinsten twaalf uur. Niet een beetje, maar echt. Zet vijf minuten van tevoren alles klaar: confetti in de handen, glazen ingeschonken in een echt glas, de oorkondes op een stapel. Om precies acht uur telt de hele groep hardop af van tien naar een, gaat de confetti de lucht in en klinkt iedereen. Daarna krijgt elk kind zijn oorkonde voorgelezen, met de tijd erbij: middernacht, acht uur.

Het staat of valt bij hoe je het doet. De volwassenen tellen net zo hard mee als straks om twaalf uur, want kinderen horen precies of je iets afraffelt. Breng het ook niet als een troostprijs, dan wordt het er een. Het is gewoon een van de zes onderdelen van de avond.

Twee dingen regel je vooraf. Spreek met de andere ouders af wat er na acht uur gebeurt, naar bed of gewoon blijven, en zeg dat hardop voordat je aftelt. Anders staat er om vijf over acht een discussie in de gang. En maak op dat moment de foto, want om twaalf uur staan deze kinderen er niet meer bij. Blijft een kind daarna toch op, dan is dat prima. Het heeft zijn moment gehad. Vindt een groter kind het flauw, geef hem dan de taak om af te tellen, dan hoort hij er meteen bij.

Drie spellen voor de eerste drie uur

Deze drie vullen samen de eerste drie uur. Ze werken bij een tafel van zes tot twaalf mensen, van vier tot negenennegentig jaar, en je hebt er bijna niets voor nodig.

1. Het Jaar in Kaart (30 minuten)

Nodig: twaalf vellen papier met een maand erop, een pen per persoon, een grote tafel of gewoon de vloer.

Leg twaalf vellen neer, een voor elke maand van het jaar dat bijna klaar is. Iedereen loopt erlangs en schrijft per maand op wat er gebeurde: een verhuizing, een verjaardag, een vakantie, een dag dat er iets misging, een dag dat er niets bijzonders was maar die toch bleef hangen. Een woord of drie is genoeg, het hoeft niet in zinnen. Wie niet kan schrijven tekent, of vertelt het aan iemand die het opschrijft en er de naam bij zet.

Zet een timer op vijfentwintig minuten en zeg dat hardop, anders staat iedereen na tien minuten al bij december. Stop op de tijd, ook als november nog leeg is. Daarna lees je per maand voor wat er staat, en dat is het echte spel, want dan blijkt hoe verschillend twaalf mensen hetzelfde jaar hebben gezien. Twee vragen die het goed doen: welke maand is voller dan je dacht, en welke is bijna leeg. Kleine kinderen doen mee door bij hun eigen verjaardagsmaand een tekening te maken. Loopt het vast, noem dan zelf drie dingen die dit jaar in het nieuws waren en laat de tafel de maand erbij zoeken. Bewaar de vellen, want volgend jaar begin je hiermee.

2. De Oliebollenjury (30 minuten)

Nodig: drie of vier soorten oliebollen of appelflappen, evenveel schalen met een nummer, een proefkaart en een pen per persoon, een glas water voor iedereen.

Oliebollen proeven wordt pas een spel als niemand weet wat hij eet. Haal alle verpakkingen weg voordat er iemand kijkt en leg de soorten in genummerde schalen. Houd zelf op een briefje bij welk nummer welke soort is en leg dat briefje nergens op tafel. Iedereen krijgt een proefkaart met per nummer drie regels: uiterlijk, smaak, en of je er nog een zou nemen. Punten van een tot vijf, meer niet, want een schaal tot tien maakt het rekenen te ingewikkeld.

Proef in dezelfde volgorde en drink er water tussendoor, dan proef je elke soort apart. Halveer de bollen voor de kinderen en geef ze twee soorten in plaats van vier, want vier hele oliebollen is voor een kind van zes te veel. Tel daarna de punten hardop op en maak er een uitslag van met een eerste, een tweede en een laatste plaats. Pas als de uitslag bekend is zeg je welk nummer welke bakker was, en daar doet de hele proeverij het voor, want er zit bijna altijd een verrassing in. Wie niet van oliebollen houdt doet de appelflappen en krijgt een eigen categorie. Bewaar de proefkaarten, dan weet je volgend jaar wat je moet halen.

3. De Familie-awards (40 minuten)

Nodig: twaalf categorieën op een vel papier, een oorkonde per persoon, een pen, iets dat als beker kan dienen.

Twaalf categorieën, twaalf winnaars. Denk aan de Mooiste Mislukking, de Beste Chauffeur, de Stille Kracht en het Kleinste Held. Lees eerst alle twaalf hardop voor en ga daarna pas nomineren, anders bedenkt iedereen bij categorie een zijn grap en luistert er bij categorie vijf niemand meer. Per categorie noemt de tafel twee of drie mensen, dat mag hardop door elkaar. Daarna stemt iedereen tegelijk met de hand omhoog en telt één iemand snel de handen. Bij een gelijke stand beslist de jongste aan tafel, en daar is geen beroep tegen mogelijk.

Eén regel houdt dit spel overeind: iedereen wint precies één keer. Wie al een award heeft, doet bij de volgende categorie niet meer mee. Dat klinkt streng en het is de enige reden dat het werkt, want anders wint de grappigste oom er zeven en zit de rest te kijken. Zet daarom de categorieën waar de kinderen kans maken vooraan, dan hebben ze hun oorkonde binnen voordat ze moe worden.

Reken op vier minuten per categorie inclusief lachen. Houd ze aardig: een award over iets waar iemand echt mee zit is geen award maar een steek, en dat merk je pas als het te laat is. Loopt het vast, sla dan de categorieën over die niet bij deze groep passen en verzin er ter plekke twee bij over iets dat vanavond al is gebeurd. Dat zijn vaak de beste.

Wat je nodig hebt

Niets duurs. Dit is de lijst voor een tafel van twaalf.

• Zes grote enveloppen van C4 of A5, groot genoeg voor een gevouwen A4, plus één extra stevige voor de voorspellingen
• Een dikke stift om de tijden op de enveloppen te schrijven en de datum op de envelop die een jaar dicht blijft
• Kleine envelopjes of gewoon strookjes papier in een schaal voor de taken bij het aftellen
• Oliebollen in drie of vier soorten van verschillende bakkers, en appelflappen voor wie ze niet lust
• Poedersuiker en een zeef, en strooi pas op tafel en niet in de keuken
• Iets hartigs voor rond tien uur, chips of kaas of worteltjes, want vijf uur zoet houdt niemand vol
• Water op tafel om tussen de soorten door te drinken, en bekers van 200 ml voor de kinderen
• Iets bruisends voor het aftellen, voor iedereen in hetzelfde soort glas
• Servetten, ruim, want oliebollen en proefkaarten gaan niet samen zonder
• Papier van 160 gram voor de kaarten met de titels, 120 gram voor de oorkondes, gewoon papier voor de rest
• Een pen per persoon en drie reserve, want een bakje in het midden betekent dat de halve tafel wacht
• Een schaar om de strookjes en de taakbriefjes los te knippen, en dat doe je een dag van tevoren
• Een map of envelop voor jezelf met het briefje welk nummer welke oliebol is, en die leg je nergens neer
• Confetti of een handvol zelf geknipte snippers, twee keer nodig, om acht uur en om twaalf uur
• Drie of vier schalen met een nummer erbij voor de jury
• Een klok die iedereen kan zien, en wijs er een aan die vanavond leidt
• Een dienblad voor de glazen, zodat je vlak voor twaalf alleen nog hoeft in te schenken
• Een deken voor op de bank, voor wie het niet haalt
• Een doos waar aan het eind de maandvellen en de dichte envelop in gaan

Wat vaak misgaat

Rond half elf stort het in

Dit komt bij iedereen. De kinderen zijn op, de volwassenen zitten stil en de televisie gaat aan omdat niemand meer iets bedenkt. Zet hem niet aan, want zodra hij aanstaat is de avond voorbij en krijg je hem niet terug. Wat wel werkt is eten en iets te doen tegelijk. Zet rond tien uur iets hartigs neer, die dip is voor de helft gewoon honger. Geef daarna elk kind dat nog wakker is een echte taak: oorkondes rondbrengen, handen tellen bij het stemmen, glazen tellen. Een kind met een taak gaat een uur langer mee dan een kind op de bank.

De halve gastenlijst komt pas om tien uur

Gebeurt vaker dan je denkt, en dan heb je twee enveloppen zonder ze gedaan. Laat de laatkomers de twaalf maandvellen invullen terwijl de awards al lopen. Ze hebben meteen iets te doen, ze zijn zo bij, en niemand hoeft iets over te doen. Vertel niet wat ze gemist hebben, want dat kost je tien minuten en dan zit de rest te wachten. Geef ze hun kaart, zet er een bord voor ze neer en laat het lopen.

Om half twaalf staat er nog niets klaar

Elf uur voelt alsof je nog zeeën van tijd hebt en dan is het opeens kwart voor twaalf. Kijk om half twaalf op de klok en reken terug: vijftien minuten voor de taakverdeling, tien voor de glazen. Dat is vijfentwintig minuten en je hebt er dertig. Zit je nog midden in de awards, stop dan en zeg dat de laatste drie categorieën na twaalven komen. Dat werkt echt, want na twaalven zit iedereen nog een uur na te praten. Is de tafel te ver heen om nog iets te organiseren: glazen inschenken, confetti uitdelen, klok aanwijzen, aftellen. Vier dingen, tien minuten, klaar.

Er wordt twee keer afgeteld

De telefoon van je zwager loopt anders dan de klok in de keuken, en dan begint de ene groep bij tien terwijl de andere al bij zes is. Zet om elf uur twee klokken naast elkaar en wijs er één aan die vanavond leidt. Alle andere klokken hebben ongelijk, ook de televisie, want die loopt vaak een paar seconden achter. Oefen de laatste tien seconden een keer echt hardop. Dat kost je twee minuten en het voelt gek, en het is precies de reden dat het straks wel goed gaat.

Buiten hoort niemand elkaar meer

Vanaf een uur of tien overstemt het buiten alles. Doe de deuren dicht, zet de muziek uit in plaats van harder en ga met de tafel in de kleinste kamer zitten. Dat helpt beter dan harder praten. Wil iedereen naar buiten kijken, doe dat dan bewust: tien minuten, jassen aan, en daarna weer naar binnen met de deur dicht. Onbewust naar buiten druppelen is het einde van elk onderdeel dat je nog wilde doen. Kinderen blijven op de stoep of achter het raam en komen niet bij het vuurwerk, en geef één volwassene de taak om daarop te letten zodat jij dat niet hoeft.

Alles al klaar

Dit draaiboek kun je zo overnemen. Wil je het niet zelf uitzoeken, dan staat de complete avond bij ons klaar: het draaiboek van 300 minuten in zes blokken met bij elk blok een aanwijzing voor jou, uurkaarten om te vouwen en in de envelop te stoppen, de volledige voorleestekst per envelop, proefkaarten voor de jury, de twaalf awardcategorieën met de namen van je gasten er al in, oorkondes met een vak voor middernacht om acht of om twaalf, twaalf titels met een echte taak, uitnodigingen en vlaggetjes om de schalen te nummeren. Er zit ook een stuk in over wat je schrapt als het uitloopt, en in welke volgorde. Namen invullen, printen, klaar.

Het Aftelfeest kost € 12,95 euro en je downloadt het direct. Er zit geen versiering in, geen hoedjes en geen slingers, want dat koop je in de winkel voor twee euro en het is zonde van je inkt. Wat erin zit zijn die vijf uur. Op onze pagina met feestideeën staan alle thema’s naast elkaar, waaronder de lange kersttafel en de quizfeest ideeën.